පිටකවරය කියවන පාඨකයෝ
“එක් අයකුට එය සමාජය පිළිබඳ සාධාරණ විවේචනයකි. තවත් අයකුට එය තමන් ඉලක්ක කරගෙන එල්ල කළ චෝදනාවකි. ලිපිය එකම වුවද, එය කියවීමෙන් පසු ඔවුන් තුළ ඇති වන අදහස් හා හැඟීම් එකිනෙකට වෙනස් ය.”
මෙවැනි වෙනසක් ඇති වන්නේ ඇයි?
ඊට එක් හේතුවක් ලෙස ඇතැම් පුද්ගලයන් ලිපියක් කියවන්නේ එහි කතුවරයාගේ අදහස්වලට පමණක් අවධානය යොමු කරමින් නොව, තමන් තුළ පවතින බිය සහ අනාරක්ෂිත හැඟීම් ද පදනම් කර ගැනීම සඳහන් කළ හැකිය.එය පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේදී වඩාත් හොඳින් නීිරීක්ෂණය වේ.
උදාහරණයක් ලෙස, 90 දශකයේ සමාජ ආකල්ප, පරම්පරාගත හැසිරීම් සහ එම යුගයේ පැවති ඇතැම් සමාජ ලක්ෂණ පිළිබඳ විවේචනය කළ ලිපියක් සම්පාදනය කිරීමේදී පරිපාලකයන්ට එම ලිපිය සම්බන්ධයෙන් වෙනත් ප්‍රශ්න මතු විය හැකිය.
“අපේ පරම්පරාවද මේ විදිහට විවේචනය කරන්නේ?”
“මාව ඉලක්ක කරලද මේක ලියල තියෙන්නේ?”
“මගේ ජීවන රටාව, මම විශ්වාස කරන අදහස්වලටද මේ විදිහට පහර ගහන්නේ?”
මෙවැනි ප්‍රශ්න සිත තුළ ඇති වන ඔවුන්, අන්තර්ගතය විමර්ශනය කිරීමට පෙර තමන් ආරක්ෂා කරගැනීමට පෙළඹෙති. එවිට ඔවුන්ගේ අවධානය යොමු වන්නේ කතුවරයා ඉදිරිපත් කරන තර්කවල සාධාරණත්වය පරීක්ෂා කිරීමට නොව, එම අදහස්වලින් තමන්ට ඇති විය හැකි තර්ජනය කෙරෙහි ප්‍රතිචාර දැක්වීමට ය.
එහෙත් කතුවරයාගේ අරමුණ කිසියම් පරම්පරාවක දක්නට ලැබුණු සමාජ ප්‍රවණතාවක් විමර්ශනය කිරීම විය හැකිය. එසේත් නැතිනම්, අතීතයෙන් වර්තමානයට පැමිණ ඇති ඇතැම් වැරදි ආකල්ප පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීම විය හැකිය එහෙත් කතුවරයාගේ සැබෑ අරමුණට වඩා පාඨකයාගේ අභ්‍යන්තර බිය බලවත් වීමයි.ඛේදවචාකය නිර්මාණය වී ඇත්තේ එතැනයි.
කතුවරයා සාකච්ඡා කරන්නේ සමාජ ප්‍රවණතාවක් වුව ද, පාඨකයාට හැඟෙන්නේ තමන්ට පෞද්ගලිකව අපහාසයක් එල්ල කර ඇති බවකි. කතුවරයා ප්‍රශ්න කරන්නේ කිසියම් ආකල්පයක් වුව ද, පාඨකයාට පෙනෙන්නේ තම අනන්‍යතාවට එල්ල වූ ප්‍රහාරයක් මෙනි.
අවසානයේදී, ලිපියේ සැබෑ අන්තර්ගතය තුළ නොමැති අරමුණක් පවා මේ හේතුවෙන් කතුවරයා වෙත ආරෝපණය විය හැකිය.
“එවිට විවේචනය පළිගැනීමක් ලෙසත්, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම සතුරුකමක් ලෙසත්, ප්‍රශ්න කිරීම පෞද්ගලික ප්‍රහාරයක් ලෙසත් පෙනෙන්නට පටන් ගනී.”
කෙසේ වෙතත්, මෙහිදී තවත් වැදගත් කරුණක් සැලකිල්ලට ගත යුතුය. සෑම විවේචනයක්ම සාධාරණ නොවන අතර, සෑම ලේඛකයකුගේම අරමුණද නිර්දෝෂී යැයි උපකල්පනය කළ නොහැකිය. ඇතැම් ලිපි සැබවින්ම පුද්ගලයන් හෝ කණ්ඩායම් ඉලක්ක කරගෙන ලියවිය හැකිය. එබැවින් ලිපියක අරමුණ, අන්තර්ගතය සහ භාවිත කර ඇති භාෂාව විමර්ශනාත්මකව සලකා බැලීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
“එහෙත්, යම් විවේචනයක් තමන්ට එරෙහිව එල්ල වූවක් ලෙස හැඟුණු පමණින් එය පළිගැනීමක් යැයි තීරණය කිරීමද සාධාරණ නොවේ.අවශ්‍ය වන්නේ හැඟීම්වලට පමණක් යටත් නොවී, ඉදිරිපත් කර ඇති අදහස්වල අර්ථය සහ ඒවායේ සාධාරණත්වය විමසා බැලීමයි.”
මෙම තත්ත්වය තේරුම් ගැනීමට තවත් සරල නිදසුනක් ගත හැකිය.
එකම නම සහිත පුද්ගලයන් දෙදෙනකු සිටිය හැකිය. ඔවුන්ගේ නම් එක සමාන වුව ද, ඔවුන්ගේ ජීවිත, අත්දැකීම්, සිතුවිලි සහ ආකල්ප එකිනෙකට වෙනස්ය. එබැවින් එකම නම ඇසූ විට පවා ඔවුන් තුළ ඇති විය හැකි ප්‍රතිචාර එකිනෙකට වෙනස් විය හැකිය.
ලිපියක් කියවීමේදී ද සිදුවන්නේ මෙවැනි දෙයකි.
“එකම ලිපිය, එකම වචන සහ එකම අදහස් දෙදෙනකු කියවුවද, ඔවුන් ඒවාට ලබා දෙන අර්ථය එක සමාන නොවිය හැකිය. එක් අයකුට එහි නව අදහසක් දැකිය හැකි අතර, තවත් අයකුට එහි තමන් පිළිබඳ චෝදනාවක් දැකිය හැකිය. තවත් අයකුට එය තමන් මෙතෙක් විශ්වාස කළ දේ නැවත සලකා බැලීමට ලැබුණු අවස්ථාවක් විය හැකිය.
එසේ නම් වෙනස් වන්නේ ලිපිය නොව, එය කියවන මනසයි.”
මේ නිසා එනයින් හැඟී යන්නේ මිනිසුන්ගේ කියවීමේ ක්‍රියාවලියට ඔවුන්ගේ අතීත අත්දැකීම්, පෞද්ගලික විශ්වාස, සමාජ පසුබිම සහ අනාරක්ෂිත හැඟීම් බලපාන බවයි. ඒ නිසා ඇතැම් විට පුද්ගලයකුගේ ලිපියක අර්ථය නිවැරදිව අවබෝධ කරගැනීමට පෙර, ඇතැම් පරිපාලකයන් එම ලිපිය තමන් තුළ ඇති කරන හැඟීමට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට පෙළඹෙයි.
මෙය මිනිස් ස්වභාවය තුළ දක්නට ලැබෙන සාමාන්‍ය ප්‍රවණතාවකි. එහෙත් එම ප්‍රවණතාව හඳුනාගෙන තමන්ගේ ප්‍රතිචාර විමසා බැලීමට හැකි වීම බුද්ධිමත්භාවයේ සහ පරිණතභාවයේ ලක්ෂණයකි.එසේම ලිපියක් කියවා සිත තුළ කෝපයක් හෝ අපහසුතාවක් ඇති වූ විට, තමන්ගෙන්ම ප්‍රශ්නයක් ඇසීම වැදගත්ය.
“තමන්ට සිදූවී ඇති අසාධාරණය කුමක්ද? නැතහොත්, මා තුළ කලක සිට පැවති බියක්, සැකයක් හෝ අනාරක්ෂිත හැඟීමක් මෙම අදහස නිසා මතු වූවා ද?”
මෙවැනි ප්‍රශ්නයකට අවංකව පිළිතුරු සෙවීමෙන් පුද්ගලයකුට තමන් කියවන දේ පමණක් නොව, තමන් සිතන ආකාරය ද තේරුම් ගැනීමට හැකි වේ.
අවසානයේදී, කිව යුත්තේ ලිපියක් කියවීම යනු එහි වචන හඳුනාගැනීම පමණක් නොවේ. එහි අදහස තේරුම් ගැනීමත්, එම අදහස පිළිබඳ විචක්ලීෂණශීලීව සිතීමත්, තමන් තුළ ඇති වන ප්‍රතිචාර විමසා බැලීමත් ඊට ඇතුළත් වේ.
මන්ද එකම ලිපියක් එක් පුද්ගලයකුට දැනුම ලබා දෙන අතර, තවත් පුද්ගලයකුට එය වේදනාවක් ඇති කළ හැකිය. තවත් අයකුට එය තමන් පිළිබඳව නැවත සිතා බැලීමට අවස්ථාවක්ද උදා කළ හැකිය.
එබැවින් ලිපියක අර්ථය තීරණය කිරීමේදී කතුවරයාගේ වචන මෙන්ම, පාඨකයාගේ මානසිකත්වයද සැලකිල්ලට භාජනය කළ යුතුය.
“ඇතැම් විට අප කියවන්නේ ලිපියක ලියා ඇති දේ පමණක් නොව, අපගේම සිත තුළ සැඟවී ඇති බිය, සැක සහ අප පිළිබඳ අප තුළ පවතින අදහස්ද විය හැකිය. එකම ලිපිය දෙදෙනෙකුට දෙවිදියකට පෙනෙන්නේ එබැවිනි.
මිනිස් ස්වභාවය යනු එයයි.“
-මාලන් විදානපතිරණ
(2026/10/20)
